Założyciel Wikipedii, Jimmy Wales, to Amerykański przedsiębiorca internetowy i były handlowiec finansowy, jest najbardziej znany jako współzałożyciel Wikipedii (wraz z Larrym Sangerem i innymi) oraz Fandom (dawniej Wikia). Wales, urodzony 7 sierpnia 1966 roku w Alabamie, uzyskał dyplomy z finansów na Auburn University i University of Alabama. Chociaż jego formalne stanowisko to członek zarządu i przewodniczący emeritus Fundacji Wikimedia, jego rola w społeczności Wikipedii jest nieformalnie opisywana jako „monarcha konstytucyjny”.
Wyraża on jako syjonista głośno i zdecydowane swoje wsparcie dla Izraela. W wywiadzie dla Jewish Telegraphic Agency w 2015 roku stwierdził: „Jestem zdecydowanym zwolennikiem Izraela, więc nie słucham tych krytyków” w kontekście zarzutów, że Izrael stosuje apartheid wobec Palestyńczyków. Wales popiera Izrael ze względu na „wszystkie standardowe powody – wsparcie dla wolności słowa jest dla mnie bardzo ważne, prawa kobiet, właściwa demokracja”.
W 2015 roku Wales otrzymał Nagrodę Dana Davida, międzynarodowe wyróżnienie w wysokości 1 miliona dolarów przyznawane corocznie na Uniwersytecie Tel Awiwu. Został wybrany ze względu na to, że przewodził „rewolucji informacyjnej”.
W kontekście konfliktu, Jimmy Wales publicznie interweniował w listopadzie 2025 roku w sporze redakcyjnym dotyczącym artykułu na platformie na temat „Gaza genocide” (ludobójstwa w Gazie), podnosząc obawy, że strona narusza podstawową zasadę neutralności darmowej encyklopedii internetowej.
Wales oświadczył, że artykuł ten nie spełnia „wysokich standardów” Wikipedii i wymaga natychmiastowej uwagi. Jego interwencja nastąpiła po tym, jak został zapytany o ten artykuł w wywiadzie medialnym wysokiego szczebla. Artykuł został zablokowany przez edytora (nie przez Walesa, co wcześniej błędnie raportowano) 28 października 2025 roku, aby zapobiec dalszym edycjom do czasu rozwiązania sporów redakcyjnych. Wales nazwał tę stronę „szczególnie rażącym przykładem” problemu neutralności.
Główny problem Walesa dotyczył akapitu wprowadzającego, który „głosem Wikipedii” stwierdzał: „Ludobójstwo w Gazie to trwające, celowe i systematyczne niszczenie narodu palestyńskiego w Strefie Gazy, prowadzone przez Izrael podczas wojny w Gazie”.
Wales argumentował, że takie sformułowanie jest jawnym naruszeniem kluczowej polityki Wikipedii dotyczącej neutralności i atrybucji w przypadku spornych twierdzeń, ponieważ twierdzenie, że Izrael popełnia ludobójstwo, jest „wysoce kwestionowane”, mimo, że jak udowodniłem w artykule, "ludobójstwo w Gazie to jedno z najmniej kwestionowanych i najlepiej udokumentowanych ludobójstw w historii".
Podkreślił, że ta zasada jest „niepodlegająca negocjacjom”. Zaproponował, aby neutralne sformułowanie zaczynało się od zdania: „Wiele rządów, organizacji pozarządowych i organów prawnych opisało lub odrzuciło charakteryzowanie działań Izraela w Gazie jako ludobójstwa”. Zlecił redaktorom, aby w artykule „przypisywali, nie twierdzili”, nie formułowali konkluzji prawnych i uwzględniali źródła „ze wszystkich stron – rządy, sądy, organizacje pozarządowe, komentatorzy”. Należy jednak zaznaczyć, że inne organy, w tym komisja śledcza ONZ we wrześniu, uznały działania Izraela za ludobójstwo, co jest również popierane przez Międzynarodowe Stowarzyszenie Badaczy Ludobójstw i Amnesty International.
Stanowisko Walesa spotkało się z krytyką ze strony niektórych redaktorów strony, którzy nazwali je „protekcjonalnym” i zarzucili mu, że dąży do niesprawiedliwego zrównania opinii organizacji bezstronnych z opiniami stronniczymi lub politycznymi.
Wales, będący zagorzałym zwolennikiem Izraela, skrytykował Jeremyego Corbyna z Partii Pracy za milczenie w obliczu ataku rakietowego Hamasu na Izrael, wzywając go do publicznego potępienia ataku. Wales stwierdził, że brak jasnego sprzeciwu ze strony Corbyna, w najlepszym wypadku, świadczy o jego nieczułości, a w realistycznym scenariuszu sugeruje, że Corbyn jest antysemitą. Corbyn był wówczas oskarżany o kwestionowanie prawa Izraela do istnienia (na podstawie klipu z 2011 roku).
Później współtwórca Wikipedii sprostował, że jego wypowiedź została źle zinterpretowana: nie popierał izraelskich nalotów w odpowiedzi na rakiety i podkreślił, że można sprzeciwiać się Hamasowi, który nazwał organizacją terrorystyczną - bez popierania wszystkich działań Izraela. Konflikt ujawnił silny syjonizm Walesa oraz jego gotowość do publicznego angażowania się w niego.
Jego deklarowanym celem życiowym jest stworzenie i udostępnienie bezpłatnej encyklopedii najwyższej możliwej jakości każdej osobie na planecie w jej własnym języku. Wales kiedyś określał siebie jako obiektywistę (filozofia Ayn Rand), w 2005 roku jako libertarianina, a później jego poglądy polityczne zostały opisane jako „centroprawicowe”.
Wales jest również znany z tego, że był krytykowany przez Elona Muska, który oskarżał Wikipedię o posiadanie „znaczącej lewicowej i ideologicznej stronniczości” oraz wzywał ludzi do zaprzestania darowizn, a raz proponował 1 miliard dolarów za zmianę nazwy witryny na „Dickipedia”. Wales generalnie ignorował te uwagi.
Problem stronniczości ideologicznej na Wikipedii, często określanej jako bias lewicowy, jest szeroko analizowany i stanowi poważne wyzwanie dla jej deklarowanej neutralności. Współzałożyciel Wikipedii, Larry Sanger, wielokrotnie wypowiadał się publicznie o tym ideologicznym zniekształceniu, argumentując, że platforma ma tendencję do promowania tylko jednej wersji prawdy w kwestiach kontrowersyjnych.
To zjawisko, które zaczął dostrzegać już we wczesnych latach istnienia encyklopedii, z czasem się nasiliło, szczególnie po wydarzeniach takich jak Brexit i wzrost znaczenia Donalda Trumpa, kiedy to „strażnicy” zaczęli zawężać zakres poglądów dozwolonych na platformie. Krytycy sugerują, że ten system pozwala bogatym i wpływowym na manipulowanie informacjami w celu dostosowania ich do własnych interesów. Potwierdzają to badania, w tym analiza przeprowadzona przez Manhattan Institute w czerwcu 2024 roku, która wykazała łagodny do umiarkowanego bias lewicowy w treści Wikipedii.
Badanie Manhattan Institute ujawniło, że publiczne postacie o poglądach prawicowych są systematycznie kojarzone z bardziej negatywnym sentymentem niż postacie lewicowe. Odkryto również przewagę skojarzeń negatywnych emocji, takich jak gniew i wstręt, z postaciami o orientacji „prawej”, podczas gdy pozytywne emocje, jak radość, dominują w przypadku postaci „lewicowych”.
Dziennikarka Bethany Mandel potwierdza to zjawisko na własnym przykładzie, opisując, jak jej wpis w Wikipedii, tworzony przez setki edytorów, koncentruje się na jej pojedynczym, dziesięcioletnim tweecie, aby przedstawić ją jako „obłąkaną ludobójczynię”. Mandel zaznacza, że jest to element dobrze udokumentowanego trendu, w którym konserwatywne osoby publiczne i organizacje prawicowe regularnie padają ofiarą uprzedzeń ideologicznych panujących wśród edytorów.
Kolejnym dobrym przykładem będzie pierwszy wiersz hasła Wikipedii dotyczącego filmu dokumentalnego „2000 Mules” brzmi: „2000 Mules to amerykański film polityczny z 2022 roku autorstwa Dinesha D'Souzy, który fałszywie twierdzi...”. Dziękuję Wikipedii za podjęcie tej decyzji za mnie. To było bardzo neutralne z waszej strony.
Brad R. Torgersen, pisarz science fiction również nie krył swojego zażenowania platformą.
Moja własna strona wiki była dość mocno atakowana politycznie. Jeśli jesteś osobą publiczną, niezależnie od tego, jak niszową, i ujawnisz się jako konserwatysta... postępowi aktywiści zajmą się „pilnowaniem” Twojej strony. W rezultacie negatywne aspekty zostaną podkreślone, a pozytywne zminimalizowane lub nawet całkowicie usunięte jako „nieistotne dla danego tematu”. Ponieważ nie ma żadnego organu, do którego można się odwołać, jesteś praktycznie zdany na łaskę „klubu” wikipedystów, którzy wybrali się na sędziów, ławników i katów decydujących o tym, co warto wiedzieć. I ponownie, jeśli jesteś osobą publiczną i nie jesteś zagorzałym postępowcem, postępowi wikipedyści zajmą się „dbanie” o to, co świat wie o tobie.
Każdy, kto nie jest przekonany o stronniczości Wikipedii, powinien zapoznać się z walką prawną Josepha Faraha (redaktora naczelnego WND) dotyczącą jego biografii. Była ona pełna kłamstw i oszczerstw, a on musiał złożyć pozew, aby je usunąć. Wygrał, zostały one usunięte, ale wkrótce potem ponownie się pojawiły.
W 2022 roku Steven Crowder poświęcił cały program na ujawnienie stronniczości Wikipedii. Wprowadził faktyczne zmiany do 9 różnych artykułów Wikipedii, zgodnie z opublikowanymi wytycznymi i poparte cytatami. Wszystkie 9 zostało usuniętych przez „redaktorów”.
Problem stronniczości jest głęboko zakorzeniony w strukturze redakcyjnej Wikipedii, która, choć promuje się jako zasób otwarty i tworzony przez wolontariuszy, jest w rzeczywistości kontrolowana przez niewielką grupę uprzywilejowanych administratorów. Na całym świecie istnieje zaledwie około 435 aktywnych administratorów, którzy mają moc umieszczania źródeł na czarnej liście, banowania edytorów oraz podejmowania ostatecznych decyzji redakcyjnych.
Administratorzy ci, którzy powinni być bezstronni, często mają poglądy lewicowe, a niektórzy nawet otwarcie socjalistyczne i marksistowskie, dumnie reklamując to na swoich profilach. Jak zauważył Larry Sanger, to „radykałowie” zostali zachęceni do przejęcia projektu, co doprowadziło do „tłumienia innych głosów” i wymuszania „zatwierdzonej narracji”.
Kluczowym elementem stronniczości jest selektywna polityka dotycząca wiarygodności źródeł. Od 2018 roku funkcjonuje nieformalna czarna lista mediów, którą Larry Sanger nazywa „anatema” wobec pierwotnego ducha Wikipedii.
Media lewicowe, takie jak CNN, MSNBC, Vox, Slate, The Nation, Mother Jones, a nawet Jacobin (który oferuje perspektywy socjalistyczne), są uznawane za wiarygodne. Tymczasem raporty polityczne Fox News są oznaczone jako „czerwone”, co oznacza, że nie można ich używać do stwierdzania faktów, nawet z przypisaniem.
Podobne restrykcje dotyczą New York Post, The Federalist i Daily Caller. Ten dysonans jest widoczny w konkretnych przypadkach, na przykład w historii laptopa Huntera Bidena, gdzie Wikipedia zwlekała ze zmianą narracji, ponieważ wiodące media lewicowe początkowo odrzuciły ją jako „rosyjską dezinformację”, mimo że później nawet media lewicowe potwierdziły jej autentyczność.
Bias manifestuje się także w wyborze tematów i ich ramowaniu. Przykładowo, na stronach o socjalizmie i komunizmie przez lata brakowało wzmianki o milionach ofiar, a nawet dodano treść o „uratowanych życiach dzięki komunistycznej modernizacji” i „poprawie ubóstwa”. Innym kontrowersyjnym przykładem jest strona o obozach koncentracyjnych i internowania, która umieszcza ośrodki dla migrantów na granicy meksykańsko-amerykańskiej obok wzmianek o Holokauście.
Na gruncie globalnym, badanie OpIndia ujawnia antyindyjski i antyhinduistyczny bias. Biogramy osób publicznych, takich jak Rajiv Malhotra i Madhu Purnima Kishwar, są celowo opisywane w negatywnym świetle, z natychmiastowym etykietowaniem ich jako „prawicowych ideologów Hindutwy”. Nawet sama definicja Hindutwy jest przedstawiana jako „wirulentna” i „negatywna”, promując narrację, że jest to ideologia polityczna dążąca do „hegemonii hinduskiej” w Indiach.
Co więcej, Wikipedia została skrytykowana za wykorzystywanie stronniczych źródeł w celu atakowania innych organizacji. Na przykład, oskarżenie indyjskiej agencji informacyjnej ANI o bycie „tubą propagandową” indyjskiego rządu opiera się w dużej mierze na źródłach, takich jak The Caravan, które jest określane jako skrajnie lewicowa publikacja promująca narracje antyindyjskie.
Najbardziej niepokojąca konsekwencja tego ideologicznego skrzywienia dotyczy sztucznej inteligencji. Badanie Manhattan Institute ostrzega, że wartościujące skojarzenia polityczne osadzone w treści Wikipedii przeniknęły do modeli językowych OpenAI, co stwarza poważne ryzyko propagowania tego biasu w szerszym ekosystemie AI, ponieważ Wikipedia jest powszechnie uznawana za autorytatywne źródło.
Jest to szczególnie niepokojące, ponieważ Wikipedia zasadniczo kontroluje większość informacji, które ludzie uzyskują, nawet na YouTube. Naiwnością było sądzić, że pierwotna idea Wikipedii jako „redagowanej przez wszystkich” nie zostanie przejęta przez radykałów, którzy potrafią cytować artykuł dziennikarza, który również nie popiera swoich twierdzeń faktami, byleby przepchnąć narrację.
Oprócz Wikipedii, Wales założył w 2004 roku Wikia (obecnie Fandom), a później uruchomił WikiTribune w 2017 roku i platformę społecznościową WT Social w 2019 roku, mające na celu zwalczanie fałszywych wiadomości i oferowanie sieci bez reklam.
Chociaż platforma Fandom osiągnęła gigantyczny zasięg w kulturze popularnej, hostując około ćwierć miliona unikalnych wiki, w ostatnich latach wiele społeczności zdecydowało się ją opuścić i stała się ona zgniłym jabłkiem w dorobku Walesa.
Fandom jest uznawany za problematyczny przede wszystkim dlatego, że jest firmą nastawioną na zysk i stawia swoje interesy reklamowe ponad doświadczeniem czytelników i potrzeby społeczności, które tworzą treść. Główną skargą jest agresywna reklama na stronie. Fandom bywa również krytykowany za ograniczanie wolności twórczej społeczności i nadmierną kontrolę.
Ponadto, wprowadza on niechciane funkcje bez ostrzeżenia i bez możliwości wyłączenia ich przez administratorów społeczności. Przykładem było wprowadzenie przez Fandom generowanych przez sztuczną inteligencję (AI) „szybkich odpowiedzi”, które zawierały całkowicie błędne informacje.
Najbardziej niebezpiecznym precedensem jest jednak ingerencja Fandom w treść artykułów w celach reklamowych. Latem 2023 roku, podczas promocji koktajlu Grimace Shake McDonald's, Fandom zostało opłacone, aby zmienić artykuł o Grimace (maskotce McDonald's) na jedną wielką reklamę, zastępując niezależne badania wolontariuszy korporacyjną propagandą.
Elon Musk, widząc długotrwały problem, który określał jako znaczący lewicowy i ideologiczny bias Wikipedii, a nawet zarzucając, że jest ona „kontrolowana przez skrajnie lewicowych aktywistów” i nawołując do zaprzestania darowizn, w październiku 2025 roku uruchomił Grokipedię.
Grokipedia, pomyślana jako crowdsourcingowa encyklopedia online zasilana przez AI, stała się momentalnie konkurencją dla Wikipedii. Kontrowersja z redagowaniem strony o ludobójstwie w Gazie było potwierdzeniem obaw Muska dotyczących stronniczości politycznej platformy. Projekt Muska pojawił się jako bezpośrednia, konkurencyjna odpowiedź na narastające zarzuty o stronniczość w Wikipedii, której Musk od lat krytykował.
Jimmy Wales to twórca, który chciał ofiarować światu neutralną księgę wiedzy, a sam znalazł się w centrum sporów o to, czym prawda jest, a czym być powinna. Jego droga, naznaczona zarówno wizjonerstwem, jak i kontrowersją, przypomina, że każde dzieło budowane w imię dobra wspólnego prędzej czy później zostaje wystawione na próbę: przez politykę i interesy. Pomimo jego nieuczciwego intelektualnie symetryzmu, to wciąż osoba wyznająca rasistowską ideologię noszącą znamiona apartheidu i legitymizuje państwo terrorystyczne.